Czym są OFE..?

   Otwarte fundusze emerytalne są odrębnymi podmiotami, mają osobowość prawną. Są jednak tworzone, zarządzane i reprezentowane w stosunkach z osobami trzecimi przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE) - podmioty prywatne działające w formie spółek akcyjnych. Zarówno OFE, jak i zarządzające nimi PTE, podlegają nadzorowi państwa - właściwym organem nadzoru jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF).

   PTE co do zasady może zarządzać tylko jednym funduszem emerytalnym. Towarzystwa mogą się łączyć lub być nabywane przez inne towarzystwa emerytalne. W takich sytuacjach fundusz emerytalny jest likwidowany, ale zawsze odbywa się to w drodze przeniesienia aktywów - a więc środków zgromadzonych na rachunkach członków - do innego otwartego funduszu emerytalnego. Wszystkie zmiany struktury podmiotowej rynku, jak również zmiany właścicielskie, wymagają zezwolenia organu nadzoru.

   Podstawową przesłanką dla wydania zgody jest właściwe zabezpieczenie interesów członków OFE. Fundusze mając osobowość prawną, nie posiadają jednakże zdolności upadłościowej tzn. nie mogą ogłosić bankructwa - fundusz dysponuje majątkiem odrębnym od majątku towarzystwa i w przypadku ogłoszenia upadłości towarzystwa aktywa funduszu nie wchodzą w skład jego masy upadłościowej. Aktywa otwartego funduszu emerytalnego przechowywane są przez wybranego przez fundusz depozytariusza, którym może być bank spełniający wymienione w ustawie warunki lub Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A.

   Podstawowym obowiązkiem depozytariusza jest przechowywanie aktywów funduszu oraz zapewnienie, aby były one lokowane zgodnie z przepisami prawa oraz statutem funduszu. Zapewnia on również zgodne z przepisami prawa i statutem funduszu wykonywanie obowiązków funduszu. Depozytariusz jest obowiązany poinformować niezwłocznie organ nadzoru o wszelkich działaniach i zaniechaniach oraz nieprawidłowościach funduszu, które w jego ocenie, stanowią naruszenie prawa, postanowień statutu funduszu lub powodują, że interesy członków funduszu nie są należycie uwzględniane. Jeżeli depozytariusz nie wykonuje obowiązków określonych w umowie o przechowywanie aktywów funduszu, fundusz wypowiada umowę, zawiadamiając KNF. Depozytariusz jest obowiązany do występowania w imieniu członków funduszu z powództwem przeciwko towarzystwu z tytułu szkody spowodowanej niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem przez towarzystwo obowiązków w zakresie zarządzania funduszem i jego reprezentacji.

   Obowiązkiem funduszu emerytalnego zapisanym w ustawie jest lokowanie aktywów, z zastrzeżeniem zapewnienia maksymalnego stopnia bezpieczeństwa i rentowności dokonywanych lokat. Politykę lokacyjną otwartych funduszy emerytalnych ograniczają limity inwestycyjne, ściśle określające rodzaj i ilość instrumentów finansowych, powiązanym bezpośrednio z ryzykiem jakie niesie za sobą lokowanie w określone grupy instrumentów.

Aktywa OFE mogą być lokowane między innymi w:
- obligacje, bony i inne papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski oraz pożyczki i kredyty udzielane tym podmiotom
- obligacje i inne papiery wartościowe gwarantowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, a także depozyty, kredyty i pożyczki przez nie gwarantowane
- depozyty bankowe i bankowe papiery wartościowe
- akcje spółek notowanych na regulowanym rynku giełdowym
- akcje narodowych funduszy inwestycyjnych
- obligacje i inne dłużne papiery wartościowe emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego i zabezpieczone całkowicie obligacje innych podmiotów - jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych. Inwestowanie w poszczególne kategorie lokat podlega dodatkowym ograniczeniom ilościowym.

   Nie podlegają limitom inwestycje w obligacje Skarbu Państwa i bony skarbowe. Minimalną akceptowaną zyskowność inwestycji zapewnia mechanizm minimalnej wymaganej stopy zwrotu. Minimalna wymagana stopa zwrotu to stopa zwrotu niższa o 50% od średniej ważonej stopy zwrotu wszystkich funduszy, lub o 4 pkt procentowe, w zależności od tego, która z tych wielkości jest niższa. Średnia ważona stopa zwrotu wszystkich funduszy, obejmująca ostatnie 36 miesięcy, podawana jest do publicznej wiadomości przez Komisję na koniec marca i września.

   Jeżeli stopa zwrotu któregoś z funduszy jest niższa od minimalnej wymaganej, powstały niedobór pokrywany jest w pierwszej kolejności z umorzenia jednostek rozrachunkowych zgromadzonych na rachunku rezerwowym, następnie z umorzenia jednostek rozrachunkowych zgromadzonych na rachunku części dodatkowej Funduszu Gwarancyjnego. Jeżeli środki te nie są wystarczające, pokrycie niedoboru następuje kolejno ze środków własnych PTE, a jeżeli i te środki nie wystarczają, z pozostałych środków Funduszu Gwarancyjnego, z zastrzeżeniem, że w pierwszej kolejności pokrywany jest on ze środków części podstawowej Funduszu Gwarancyjnego. Ostatecznym gwarantem pokrycia niedoboru jest Skarb Państwa.

   Otwarte fundusze emerytalne obowiązane są do realizacji określonych obowiązków informacyjnych - wobec swoich członków oraz organu nadzoru. Raz w roku, w określonym w statucie dzienniku o zasięgu krajowym przeznaczonym do ogłoszeń funduszu, ogłaszają prospekt informacyjny, zawierający statut funduszu, informację nt. wyników inwestycyjnych oraz sprawozdanie finansowe funduszu. Prospekt informacyjny przekazywany jest także na każde żądanie członka funduszu oraz przed zawarciem umowy o członkostwo w funduszu. Ponadto fundusze przesyłają każdemu członkowi, nie rzadziej niż co 12 miesięcy, informację o wysokości środków znajdujących się na rachunku, terminach wpłat składek i wypłat transferowych, ich przeliczeniu na jednostki rozrachunkowe oraz dane dotyczące wyników inwestycyjnych funduszu. Na każde żądanie członka fundusz obowiązany jest zapewnić pisemną informację o wysokości środków zgromadzonych na rachunku.

   Ponadto fundusz przekazuje do organu nadzoru i publikuje na ogólnodostępnej stronie internetowej informacje dotyczące struktury swoich aktywów - w różnym zakresie w odstępach miesięcznych, półrocznych i rocznych. Otwarte fundusze emerytalne są odrębnymi podmiotami, które mają osobowość prawną. Są jednak tworzone, zarządzane i reprezentowane przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE) - podmioty prywatne działające w formie spółek akcyjnych. Zarówno OFE, jak i zarządzające nimi PTE, podlegają nadzorowi państwa - właściwym organem nadzoru jest Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE).

   Jedno PTE może zarządzać tylko jednym funduszem, ale towarzystwa mogą się łączyć lub kupować inne. W takiej sytuacji jeden z funduszy emerytalnych zostałby zlikwidowany, ale jego aktywa i środki zgromadzone na rachunkach klientów zostaną przeniesione do innego.
Fundusze mając osobowość prawną, nie posiadają zdolności upadłościowej - nie mogą więc ogłosić bankructwa, bowiem fundusz dysponuje majątkiem odrębnym od majątku towarzystwa.

   Teoretycznie, dziś każdy pracujący i ubezpieczony powinien mieć już "swój", przyporządkowany lub wybrany przez siebie, fundusz. Nie oznacza  to naturalnie, że nie może zrezygnować z jednego i wybrać inny. "Członek funduszu może zdecydować o zmianie funduszu, a fundusz do którego należy nie może ograniczać jego prawa do wystąpienia, jeżeli dokonał on wyboru innego funduszu", natomiast "decyzja o zmianie funduszu oznacza przeniesienie do tego funduszu zgromadzonych środków w drodze tzw. wypłaty transferowej" - czytamy na stronach Komisji Nadzoru nad Ubezpieczeniami i Funduszami Emerytalnymi.

   Niestety, często wiąże się to z opłatą karną. Jej wysokość zależy od okresu po jakim członek funduszu rezygnuje z jego usług. A są to opłaty niemałe bo 160 zł, gdy nasz staż członkowski wynosi mniej niż rok, i 80 zł gdy należymy do funduszu dłużej niż rok, a krócej niż 2 lata. Jednak po dwuletnim okresie jest możliwa zmiana bez żadnych opłat i prowizji.

   Fundusze emerytalne, jak już wspomnieliśmy, inwestują na rynku kapitałowym i finansowym - mogą kupować i sprzedawać:
- obligacje, bony i inne papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski oraz pożyczki i kredyty udzielane tym podmiotom, a także przez te podmioty gwarantowane,
- depozyty bankowe i bankowe papiery wartościowe,
- akcje spółek notowanych na giełdzie,
- akcje narodowych funduszy inwestycyjnych,
- obligacje i inne dłużne papiery wartościowe emitowane przez samorządy terytorialne i zabezpieczone całkowicie obligacje innych podmiotów,
- jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych.

źródło opracowania: www.knf.gov.pl