System emerytalny w Polsce

   Dotychczasowy system ubezpieczeń społecznych oparty był na tzw. umowie pokoleniowej czyli inaczej mówiąc był to system repartycyjny. Oznacza to, że młodsze pokolenia opłacały emerytury pokoleniom starszym. Od 1 stycznia 2000 roku wprowadzono w Polsce reformę ubezpieczeń społecznych. Wprowadzony nowy system emerytalny ma charakter  systemu mieszanego, to jest repartycyjno-kapitałowego i opiera się na tzw. trzech filarach.

 

 

Omówienie systemu emerytalnego

Filar I

   Pierwszy filar systemu emerytalnego zarządzany przez państwo, oparty jest na zreformowanym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Przynależność do I filaru jest obowiązkowa. Składki w tym systemie są opłacane zarówno przez pracodawcę jak i pracownika. Niepłacenie składek przez pracodawcę jest wykroczeniem. Należy pamiętać, że I filar funkcjonuje w oparciu o umowę międzypokoleniową. Oznacza to, że ta część przyszłej emerytury pochodzić będzie z bieżących składek osób aktywnych zawodowo - system repartycyjny. Wypłaty emerytur dla uczestników I filaru są w 100% gwarantowane przez Skarb Państwa.

   ZUS, w ramach I filaru zreformowanego systemu emerytalnego, pełni zasadniczą rolę, gdyż to on prowadzi indywidualne konta ubezpieczonych i wypłaca emerytury z I filaru. Obok wypłacania świadczeń (emerytur, rent, zasiłków) oraz zbierania i ewidencjonowania składek, ZUS pośredniczy w przekazywaniu składek do funduszy emerytalnych (II filar) oraz podejmuje decyzje w zakresie Funduszu Rezerw Demograficznych, który będzie m.in. zasilał system w momentach kryzysowych (np., gdy liczba osób płacących składki będzie zbyt niska w stosunku do pobierających świadczenia emerytalno-rentowe). ZUS na ten fundusz przekazuje 1% naszego wynagrodzenia brutto.

 

   ZUS odpowiada także za zarządzanie środkami w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na FUS składają się fundusze celowe:

? fundusz emerytalny,
? fundusz rentowy,
? fundusz chorobowy,
? fundusz wypadkowy.

 

Konta w ZUS

   Każdy ubezpieczony ma w ZUS indywidualne konto, na którym są ewidencjonowane składki oraz informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia. Takie konto zostaje założone na podstawie zgłoszenia od pracodawcy, który musi to uczynić w ciągu 7 dni od momentu powstania obowiązku ubezpieczenia. O stanie konta emerytalnego powinniśmy być informowani dwa razy do roku.

 

Podział składki i jej limit

   Składkę na ubezpieczenia społeczne wylicza i odprowadza pracodawca. Na konto w ZUS trafia większa część składki na ubezpieczenia emerytalne potrącanej z poborów - 12,22% wynagrodzenia brutto. Wyjątek stanowią osoby urodzone przed 1949 rokiem, od których wynagrodzenia do ZUS trafia 19,52%. Osobom urodzonym w latach 1949-1968 ustawodawca dał możliwość dokonania wyboru - czy cała ich składka ma trafiać do ZUS, czy też jej część będzie odprowadzana do wybranego funduszu emerytalnego, działającego w ramach II filaru.

 

Do ZUS przekazywane jest 36,59% podstawy wymiaru składki:

? 18,71% wynagrodzenia brutto - ze środków należących do pracownika,
? 17,88% wynagrodzenia brutto - ze środków pracodawcy.

 

Składka jest przekazywana na:

? ubezpieczenie emerytalne - 19,52% wynagrodzenia brutto (w przypadku uczestnictwa w I i II filarze 12,22% pozostanie w ZUS, a 7,3% zostanie przekazane do OFE),
? ubezpieczenie rentowe - 13% wynagrodzenia brutto,
? ubezpieczenie chorobowe - 2,45% wynagrodzenia brutto,
? ubezpieczenie wypadkowe - 1,62% wynagrodzenia brutto.
 

   Pieniądze gromadzone na indywidualnych kontach w ZUS, w przeciwieństwie do II i III filaru, nie są inwestowane. Podlegają jedynie corocznej waloryzacji o realny wzrost cen i usług. Jeżeli wskaźnik waloryzacji przekroczy 110%, to emerytury i renty są waloryzowane od 1 marca i od 1 września. W przypadku, gdy wskaźnik jest niższy niż 110% waloryzacja jest przeprowadzana od 1 czerwca.
Kapitał kumulowany na kontach w ZUS nie podlega dziedziczeniu.

   Składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest limitowana. Limit jest równy 30-krotności średniej prognozowanej miesięcznej płacy. Po jego przekroczeniu do końca roku kalendarzowego nie płaci się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Przepływ składek na ubezpieczenie emerytalne

   W nowym systemie emerytalnym składkę na ubezpieczenie emerytalne, w zależności od podstawy ubezpieczenia, finansują z własnych środków sami ubezpieczeni, płatnicy składek albo ubezpieczeni i płatnicy składek łącznie. Na przykład w równych częściach finansują składki na ubezpieczenie emerytalne pracownika - pracodawca i pracownik, z tym że to na pracodawcy ciąży obowiązek ich odprowadzenia do ZUS.

   Wysokość składki na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52% podstawy wymiaru. Część składki na ubezpieczenie emerytalne pochodząca ze składki ubezpieczonego, wynosząca 7,3% podstawy wymiaru składki, odprowadzana jest przez ZUS do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego.

   II filaru - obowiązkowego, powszechnego, kapitałowego, zarządzanego przez prywatne podmioty, którymi są Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE). OFE także gromadzą pewną część składki, którą przekazuje ZUS. Zgromadzone w ten sposób pieniądze OFE inwestują w różne instrumenty rynku finansowego i kapitałowego (patrz tutaj), a wypłatami emerytur zajmą się specjalnie utworzone zakłady ubezpieczeń emerytalnych.

źródło opracowania: www.knf.gov.pl